You are currently viewing مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش

مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش

مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش

مــد در تاريــخ ايــران و نحــوه پوشــش از گذشــته تــا امــروز تحــت تاثيــر شــرايط محيطــى – سياســى و فرهنــگ ايرانيــان بــوده اســت.

ايــن تاثيــرات از جملــه عواملــى ماننــد اعتقــادات و باورهــاى دينــى، طبقــه اجتماعــى، معمــارى ايرانــى و سياســت هــاى روز حكومتــى بــوده اســت. که مد در تاریخ ایران و نخوه پوشش را تحت تاثیر قرار داده است.

درگذشـته ايرانيـان حتـى قبـل از آمـدن ديـن زرتشـت و اسـلام ملتـى بودنـد كـه؛

  • هرگـز برهنـه نبودنـد و نحـوه ى پوشـش و آراسـتگى برايشـان مهـم بـود.
  • هرگـز بـت پرسـت نبودنـد.
  • فرهنـگ و قوانيـن اجتماعـى خـاص خـود را داشـتند.

ايـن نكتـه را بايـد در نظـر داشـت كـه پوشـش آراسـته و كامـل بـراى بانـوان در آن دوره يعنـى طـرح هـاى زيبـا و منحصـر بـه فـرد پارچـه و سـبك ويـژه كـه تفـاوت زيـادى بـا چـادر مشـكى داشـت.

بررسى تاريخ پوشش ايرانيان در زمان هاى مختلف:

مادها:

مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش در دوران مادها

اوليــن حكومــت فراگيــر كــه شـامل طبقـه هـا و قوميـت هـاى متفـاوت بودنـد. بـراى خودارايـى و جلـوه گـرى بيشـتر، از هـر چيـزى كــه امــكان داشــت بــا تغييــرات زيبـا شـود، اسـتفاده مـى كردنـد، ماننــد؛

  • طــلا،
  • نقــره،
  • آهــن،
  • ســنگ،
  • صــدف و غيــره.

الزم بـه ذكـر اسـت كـه براسـاس مجســمه و مســتندات تاريخــى پوشــاك بانــوان آن دوره از لحــاظ ظاهــرى بــا تفاوتــى انــدك بــا پوشــاك مــردان يكســان بــوده.

در نتيجــه مــردان و زنــان بــه واسـطه تفاوتـى كـه ميان پوشـش سرشــان وجــود داشــت از هــم تميــز داده مــى شــدند.

در دوره ى مـادهـا نكتـه مهـم از روى مسـتندات سـمت چـپ نـگاه كنيــد متوجــه شــباهت لبــاس زنــان و مــردان مــى شــويد كــه از طريــق رنــگ و نقــوش متمايــز مــى شــوند. (مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش)

هخامنشيان:

آنـان از نظـر پوشـش هماننـد مادهـا بودنـد امـا براسـاس نقـوش روى سـنگ هـا پوشـش خاصـى بـراى بانوان بومـى وجـود داشـت كـه شـامل؛

  • پيراهـن سـاده و بلنـد
  • يـا پيراهـن بـا راسـته ى چيـن و آسـتين كوتـاه بـوده اسـت.

همچنيـن بـر اسـاس مسـتندات نوعـى ديگـر از پوشـش، بانوانـى كـه پهلـو بـر اسـب سـوار هسـتند از؛

  • چـادرى مسـتطيل شـكل بـر روى همـان لبـاس خـود ايجـاد كـرده انـد.
  • و در زيـر آن يـك پيراهـن بـا دامـن بلنـد.
  • و مجـددا در زيـر آن يـك پيراهـن بلنـد ديگـرى تـا مـچ پـا اسـتفاده مـى شـده اسـت.

در ايـن دوره هـم براسـاس شـواهدى كـه بـر روى تختـه سـنگ هـا بـه جـا مانـده اسـت. شـباهتى بيـن پوشــش بانــوان و مــردان پارســى وجــود داشــته اســت. پوشـش مـردان پارسـى شـامل؛

  • يـك بـاال پـوش هماننـد شـنل و يـك دامـن كـه بـه دو نـوع يـك راسـته چيـن و دو راسـته چيـن تقسـيم مـى شـدند.
  • كـه بـالا پـوش و دامـن در محـل كمـر داراى يـك كمربنـد چرمـى بـوده اسـت.
  • كلاه هـاى آن هـا از جنـس نمـد بـوده اسـت بـه جـز كاله هـاى جنگـى كـه از آهـن ســاخته مــى شــده اســت.
  • كفــش مــردان پارســى شــكل ســاده اى داشــت.
  • ولــى دور دهانــه كفــش هــاى پادشـاهان هخامنشـى بـه ماننـد مـاد هـا زركـوب بـوده اسـت.

(مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش)

پوشش لباس در دوره هخامنشپوشش لباس در دوره هخامنش

پوشش زنان در دوره هخامنشی اول

اشکانیان:

پوشـش بانـوان اشـكانى شـامل؛

نخسـت پيراهـن هـاى بلنـد،

  • گشـاد،
  • پرچيـن،
  • داراى آسـتين و
  • يقـه راسـت بـوده اسـت.

و پيراهـن دوم كـه روى پيراهـن نخسـت قـرار مـى گرفـت؛

  • كوتـاه تـر و
  • داراى يقـه ى بـاز بـوده اسـت.
  • سـپس روى آن يـك چـادر بـه سـر مـى كردنـد.

بانـوان اشـكانى پيراهـن هـاى خـود را از پارچـه هـاى منقـش تهيـه مـى كردنـد و كفـش سـاده دوران اشـكانى را بـه پـا مـى كردنـد.

همچنيـن از يـك كمربنـد منحصـر بـه فـرد نـوارى شـكل بـراى جمـع كـردن گشـادى پيراهـن در زيـر قسـمت سـينه اسـتفاده مـى كردنـد. شــايان ذكــر اســت چــادر بانــوان اشــكانى بــه رنــگ هــاى شــاد ماننــد؛

  • ارغوانــى،
  • ســفيد و… بــوده اســت.

معمـولا گوشـه ى چـادر يـك دكمـه كوچـك بـوده بـه وسـيله ى زنجيـره اى بـه زيـر گلـو آويختـه مـى شـده اسـت. (مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش)

پوشش مناسب پارتپوشش مناسب پارت

نمونه ای پوشش بانوان در دوره اشکانی (پارت ها دوره اول و دوم)

ساسانيان:

درايــن دوره اردشــير، ديــن رســمى كشــور را زرتشــت اعــلام كــرد. چــادر كــه از دوره هــاى پيــش مــورد اسـتفاده بانـوان بـوده اسـت درايـن دوره هـم بـه همـان شـكل هـاى مختلـف از آن اسـتفاده مـى كردنـد. لازم بـه ذكـر اسـت كـه زرتشـت در آن زمـان در زمينـه اصـل معنـاى حجـاب و نحـوه پوشـش بانـوان كمبـود را نديـده اسـت.

بررسـى نقـوش روى سـنگ هـا و مسـتندات نشـان مـى دهـد، بانـوان ساسـانى از؛

  • پيراهـن هـاى بلنـد بـا آسـتين يـا بـدون آسـتين.
  • پرچيـن و گشـاد اسـتفاده مـى كردنـد.
  • ضمـن ايـن كـه هماننـد بانـوان اشـكانى از كمربنـد هـاى نـوارى شـكل بـر روى پيراهـن اسـتفاده مـى شـده اسـت.
  • معمـوالا در انتهـاى چيـن سـازى هـاى پيراهـن و دامـن هايشـان در قسـمت پشـت پاهـا، پارچـه اى پرچيـن دوختـه و در واقـع اضافـه مـى كردنـد.
  • همچنيـن يقـه ى پيراهـن هـاى بانـوان اغلـب گـرد و جلـو بـاز تـا پاييــن تــر از ســينه بــوده و گاهــا چــادر هــاى گشــاد، پرچيــن و بلنــد تــا انتهــاى ســاق پــا بــر ســر مــى گذاشـتند.

(مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش)

پوشش در دوران ساسانیانپوشش مناسب ساسانیان

پوشش زنان در دوره ساسانیان دوره (اول و دوم)

صفويه:

در زمــان صفويــه تاثيــرات آداب و رســوم، مذهــب خــاص ايرانــى و مذهــب اثنــى عشــرى بــر روى رشــته هـاى گوناگـون صنعـت و هنـر باعـث پيشـرفت هـاى بسـيار شـد و نحـوه ى پوشـش دسـتخوش تغييـرات چشــمگيرى شــد.

پيراهـن هـا اغلـب؛

  • رنگارنـگ،
  • گلـدار،
  • زربافـت

و ابريشـمى بودنـد.

و در روى آن هـا قبـاى جلـو بـاز بلنـدى تـا مـچ پـا بـه تـن مـى كردنـد. سـپس كمربنـدى بـر روى كمـر بـه نحـوى كـه محكـم نباشـد، مـى بسـتند. همچنيـن در زمسـتان از؛

  • كاله كوچـك،
  • چارقـد،
  • شـلوار پنبـه دوزى شـده
  • و جـوراب هـاى سـاق كوتـاه پارچـه اى مـورد اسـتفاده بانـوان صفـوى بـوده اسـت.
  • در آن زمـان بانـوان از چـادر سـفيد رنـگ يـا بنفـش رنـگ هنـگام بيـرون رفتـن از خانـه بـر روى سـر مـى گذاشـتند.

(مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش)

پوشش مناسب صفویه پوشش مناسب صفویه

نمونه ای از پوشش بانوان در دوره صفویه (در دوره های؛ اول، دوم و سوم)

زندیه:

از تغييـرات ايجـاد شـده مـى تـوان بـه كوتـاه شـدن دامـن هـا و پيراهـن هـا، تنـگ بـا گشـاد شـدن شـلوار هـا ضمـن ايـن كـه جنـس و تزيئنـات آن هـا اهميـت بيشـترى پيـدا كـرد.

  • پيراهـن بانـوان عمومـا شـامل تنـگ از جنـس نـخ و ابريشـم همـراه بـا يقـه گـرد.
  • كـه در وسـط آن برشـى و بـه وسـيله روبـان يـا دكمـه بـر روى گـردن بسـته مـى شـد.
  • در هنـگام نيـاز كتـى بـا قـد متوسـط كـه نيمـى از بـدن را بپوشـاند.
  • همـراه بـا آسـتين هايـى كوتـاه بـا بـرش هـاى منحصـر بـه فـرد مـى پوشـيدند.
  • بانــوان در ايــن دوره گاهــى ماننــد مــردان از شــلوار هــاى بلنــد و گشــاد.
  • كــه طــرح پارچــه راه راه و بــه شـكل مـورب دوختـه مـى شـد، اسـتفاده مـى كردنـد.
  • و روى آن دامـن گشـاد نسـبتا بلنـدى مـى پوشـيدند.
  • همچنيـن بـر روى سـر خـود تـور يـا پارچـه زيبايـى بـه طـور آزاد انداختـه و مـو هـاى خـود را بـا زيـورالت زيبـا مـى آراسـتند.
  • كفـش هـاى بانـوان نعليـن يـا سـاغرى نوكربرگشـته بـود كه فقـط اندكـى از سرانگشـتان پــا در داخــل آن قــرار مــى گرفــت.
  • همچنيــن هنــگام خــروج از منــزل معمــوال از چــادر بنفــش رنــگ يــا مشـكى رنـگ يـا نيلـى رنـگ بـه سـر مـى كردنـد.
  • و روى صـورت خـود را بـا روبنـده كامـا مـى پوشـاندند.

(مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش)

پوشش زنان زندیهپوشش مناسب زندیه

نمونه ای از پوشش زنان در دوره زندیه (دوره اول و دوم)

قاجاريه:

در ايــن دوره تــا مدتــى پوشــاك بانــوان دچــار تغييــرات كمــى مــى شــود و تقريبــا هماننــد دوران زنديــه بـوده اسـت. در ايـن زمـان؛

  • از همـان پيراهـن هـا بـا دامـن هـاى گشـاد.
  • ولـى پرچيـن كـه بـه وسـيله يـراق و گالبتـون و حاشـيه هـاى ديگـر كـه در انتهـاى آن مـى دوختـه، اسـتفاده مـى كردنـد.
  • كلاهـك هـاى زينتـى بـه سـر مـى شـده.
  • چـادر نمـاز و چارقـد هـاى معمـول در آن موقـع هنـوز بـه صـورت رايـج اسـتفاده نمـی شـده اسـت.

بـا سـفر ناصرالديـن شـاه بـه روسـيه و ديـدن بالريـن هـاى روسـى تصميـم گرفـت پـس از برگشـتن، لبـاس هـاى بانـوان حرمسـراى خـود را تغييـر دهـد.

همـان طـور كـه قبـا ذكـر شـد، اتفاقـات سياسـى گوناگـون و فشـار هـاى كشـور هـاى ديگـر در ايـران و حضورشـان هميشـه تاثيـرات زيـادى بـر روى نحـوه پوشـش داشـته اسـت و فرهنـگ بومـى را تحـت فشـار و در نتيجـه دسـتخوش تغييـرات مـى كـرد.

  • تغييـرات درون حرمسـراى شـاه پـس از مدتـى بـه بانـوان درون جامعـه هـم سـرايت كـرد.
  • ولـى تـا مدتـى عـده اى از بانـوان هنـوز از آن چـادر مخصـوص دو تكـه.
  • كـه در آن زمـان از دوقسـمت تشـكيل شـده بـود كـه بـا چـادر هـاى معمـول امـروزى متفـاوت اسـت.
  • و روبنـده اسـتفاده مـى كردنـد.

پـس از انقـاب مشـروطه تحـوالت سياسـى مختلفـى ايجـاد شـد بـا هـدف اصـلاح و تعليـم و تربيـت اقشـار مختلــف جامعــه كــه تغيــرات بانــوان هــم يكــى از كارهــاى رأس آن سياســت بــود.

  • چــون يكــى از عوامــل اصلــى تمــدن را حضــور بانــوان در جامعــه مــى دانســتند.
  • و در ايــن ميــان نحــوه پوشــش بانــوان و ســبك زندگــى آن هــا و حضــور فعــال آن هــا در جامعــه مهــم بــه شــمار مــى رفــت.
  • كــه خــلاف نحــوه زندگــى و پوششــى بانــوان آن زمــان بــود كــه بايــد اصــاح مــى شــد.
  • بنابرايــن بــا انتقــادات زيــاد خواســتار ايــن تغييـرات شـدند كـه شـامل تمامـى بانـوان حرمسـرا و سـاير اقشـار بانـوان جامعـه بـود، همچنيـن خواسـتار آزادى بانــوان در جامعــه و اصــاح وضــع حجــاب آنهــا مطابــق اهــداف گفتــه شــده بودنــد. (مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش)

پوشش مناسب قاجار مد در تاريخ ايران و نحوه پوششپوشش مناسب قاجار مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش

نمونــه اى از پوشــش بانــوان حرمســراى قجــرى (در دوره های اول، دوم و سوم)

پهلوى:

بــا شــروع دوره پهلــوى، واردات اجنــاس اروپايــى و حضــور خياطــان و طراحــان فرانســوى باعــث تغييــرات زيــادى در نحــوه پوشــش بانــوان و مــردان كشــور بــه صــورت تدريجــى رخ داد. بـه ايـن ترتيـب که؛

  •  اسـتفاده از چـادر و روبنـده كاهـش پيـدا كـرد.
  • و در ميـان اكثـر بانـوان جـوان از بيـن رفـت.
  • شـلوار هـاى كشـى تبديـل بـه جـوارب هـاى سـاق بلنـد ماشـينى شـد.
  • پيراهـن هـاى بلنـد و شـلوار هـاى قديمـى و چـادر كمـرى جـاى خـود را بـه
  • پيراهـن هـاى بلنـدى كـه بـر حسـب مـد روز تغييـر مـى كـرد، دادنـد.
  • بـه جـاى اسـتفاده از كـت هـاى قديمـى بـا قـد متوسـط از كـت هايـى بـا طراحـى هـاى جديـد و بلـوز بـه سـبك دوخـت اروپايـى اسـتفاده مـى شـد.
  • و بـراى دوخـت لبـاس هـا بـه جـاى اسـتفاده از پارچـه هـاى زربافـت و مخمـل و تـور از انـواع كـرپ، سـاتن و ژورژت اسـتفاده مـى شـده و ايـن تغييـرات تـا زمـان پهلـوى دوم هـم ادامـه داشـت.

بــراى مــردان هــم بــا شــروع كار پهلــوى در ســال هــاى نخســتين بعــد از تصويــب لايحــه اى در مجلــس ابتـدا تمامـى اعضـاى كابينـه و نمايندگـى مجلـس ملـزم بـه پوشـيدن پوشـاك رسـمى دوخـت ايـران در طـول سـاعات كارى بودنـد و پـس از مدتـى ايـن قانـون بـراى وزيـر جنـگ و سـردار سـپه و پرسـنل نظامـى اجــرا شــد.

از آنجايــى كــه پــس از انقــاب مشــروطه و مشــروطه خواهــى از دوره قبــل بخشــى از مــردان ايرانـى بـه طـور متعـدد بـه اروپـا سـفر كـرده بودنـد، علاقـه زيـادى بـه كـت و شـلوار هـاى سـبك اروپايـى بـه همـراه كـروات و پاپيـون داشـتند و پذيـراى آن در كشـور خـود بودنـد.

هميـن امـر در ابتـدا همـه گيـر نشـد امـا در زمـان پهلـوى چنـد سـال پـس از تصويـب پوشـش رسـمى در سـاعات كار، لایحـه ديگـرى بـه تصويــب رسـيد كــه تمــام مـردان ايرانـى را ملــزم مـى كـرد كـه بــه طــور يكدســت لباسـى هــاى ســبك اروپايـى بپوشـند.

  • تـن پـوش هـای بیرونـی سـنتی ماننـد شـال هـا، قباهـا، سـرداری هـا و لبـاده هـا، بـا کـت جایگزیـن شـد.
  • شـلوارهایی کـه بـه طـور سـنتی از پارچـه سـیاه جناغـی یـا مشـابه آن دوختـه مـی شـد بـا شـلوار و کمربنـد غربـی جایگزیـن شـدند.
  • پـس از يـك سـال لايحـه اسـتفاده از كاله هـاى لبـه دار اسـتوانه اى بـا نـام كاله پهلـوى بـراى تمامـى مـردان و دانـش آمـوزان پسـر تصويـب شـد.

مجـددا پـس از چنـد سـال در هنـگام بازيـد رضـا شـاه پهلـوى از تركيـه او تحـت تاثيـر آتاتـورك قـرار گرفـت. و مجـددا بـه بهانـه اى دسـتور مسـتقيم بـه نخسـت وزيـر وقـت صـادر كـرد كـه طـى آن؛

  • تمامـى مـردان ملـزم بـه پوشـش كلاه هـاى لبـه دار سـبك اروپايـى مـى شـدند.
  • تغييـرات پوشـش مـردان هـم ماننـد بانـوان تـا زمـان پهلـوى دوم هـم دچـار دسـتخوش هـاى زيـادى قـرار گرفـت.

در نتيجـه بـا گذشـت زمـان تـاش زيـادى مـى شـد تـا بانـوان و مـردان ايرانـى بـه سـبك كشـور هـاى اروپايـى و مـدرن تـر لبـاس بپوشـند، ضمـن ايـن كـه انتظـار داشـتند بـا تغييـرات سـبك پوشـش در جهـان؛ پوشـش در ايـران هـم بـه روز شـود. (مد در تاريخ ايران و نحوه پوشش)

انقلاب اسلامى:

پـس از انقلاب اسـلامى و تحـولات سياسـى كشـور و وجـود احـزاب سياسـى متعـدد و ديـدگاه هـاى جديـد در راسـتاى تعليـم و تربيـت و اصـاح پوشـش بـه خصـوص بانـوان منجـر بـه تغييـرات زيـادى شـد. پـس از مدتـى و بـا اجبـارى شـدن حجـاب، اسـتفاده از؛

  • چـادر هـاى مشـكى بلنـد،
  • چـادر هـاى نمـاز معمـول،
  • مانتـو هـاى گشـاد و بلنـد،
  • شـلوار هـاى گشـاد
  • همچنيـن روسـرى هـاى بلنـد و مقنعـه بـه جـاى اسـتفاده از لبـاس هايـى بـه سـبك زمـان پهلـوى جايگزيـن شـد.

الزم بــه ذكــر اســت مــردان هــم ملــزم بــه اســتفاده از پيراهــن هــاى ســاده مردانــه، شــلوار هــاى راســته؛ همچنيــن كــت و شــلوار هــاى ســاده شــدند.

امـا همـه ى ايـن تحـولات؛

  • از ديـروز ايـران زميـن تـا امـروز ايـن سـرزمين بـزرگ هـر روز و هـر لحظـه ادامــه داشــته و دارد.
  • ولــى در ســال هــاى گذشــته نحــوه پوشــش و طراحــى هــاى ايرانــى و مــد در ايــران دچـار مشـكلات و كمبـود هـاى زيادي اسـت.
  • با ابن وجود هـر روز در كنـار آن پيشـرفت هـاى بسیاری وجـود دارنـد.
  • اما متاسـفانه عـدم آگاهـى بسـيارى از مـردم در صنعـت مـد و نحـوه پوشـش بـه ايـن مشـكلات دامـن زده اسـت.

امـا بـا تـلاش و راهـكار هـاى جديـد و انگيـزه بـراى دانسـتن در تـلاش هسـتيم جامعـه اى بـا پوشـش زيبـا تـر و بـه روز داشـته باشـيم.

گردآورنده: لیدا قربانی

دیدگاهتان را بنویسید